Mon, 12/05/2011 - 15:08 - 255 Views

Đề án nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ hợp tác giữa ĐH Hoa Sen với chương trình Pháp ngữ VALOFRASE (Valorisation du français en Asie du Sud-Est), khoa Pháp văn – ĐH Sư phạm TPHCM và trường INALCO – Paris.

Thời hạn: 24 tháng : 10/2009 – 10/2011.

Chủ nhiệm đề án: TS Bùi Trân Phượng.

1. Bối cảnh và cách đặt vấn đề

Nền giáo dục thời Pháp thuộc trong nửa đầu thế kỷ 20 đã góp phần đào tạo nên những thế hệ trí thức VN sau này đã phục vụ đất nước trong thời kỳ độc lập. Kết hợp tinh thần yêu nước truyền thống với những giá trị mới của nền giáo dục phương Tây như tư duy độc lập, sáng tạo, tư duy phản biện, những thế hệ trí thức mới này khát khao tìm độc lập cho đất nước và xây dựng một nước Việt Nam hiện đại, thoát khỏi mô hình xã hội phong kiến lạc hậu.

Trường học thời thuộc địa đã mở cửa tiếp nhận nữ sinh và trở thành một nhân tố quan trọng thúc đầy sự phát triển của phụ nữ và tăng cường vị trí, vai trò của phụ nữ trong xã hội Việt Nam.

Trong hệ thống giáo dục ấy, những tư duy mới mẻ đã được truyền đạt và tiếp thu như thế nào để góp phần hình thành bản sắc mới của đội ngũ trí thức có khả năng thấu hiểu sự phức tạp của những thách thức chính trị – xã hội của thời đại?

Từ mô hình giáo dục ấy, có thể rút ra những bài học, kinh nghiệm gì cho : chấn hưng giáo dục hiện nay, bình đẳng giới, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững?

Văn hóa của cộng đồng Pháp ngữ, thông qua tiếng Pháp, làm phong phú thêm tính chất đa văn hóa, đa ngôn ngữ cho hệ thống giáo dục VN như thế nào?

2. Mục tiêu nghiên cứu

Nhằm trả lời những câu hỏi trên, đề án nêu mục tiêu chính là nghiên cứu tình hình giáo dục nữ sinh thời Pháp thuộc và sự hình thành các thế hệ trí thức, đặc biệt chú trọng giới nữ.

Hai địa bàn chính được chọn: Huế và Sài Gòn với một số trường trung học, đặc biệt chú trọng các trường nữ.

Để thực hiện mục tiêu chính nêu trên, đề án chú trọng nghiên cứu những khía cạnh sau:

  • Hệ thống giáo dục thời Pháp được thiết lập cho các trường trung học: mục tiêu đào tạo, cách tổ chức nhà trường và hoạt động giáo dục, chương trình học, giáo viên, đào tạo giáo viên (Việt và Pháp).
  • Nền giáo dục nhìn qua mắt người học: học sinh đã học được gì dưới mái trường thời Pháp? Việc mở mang kiến thức có giúp nữ sinh quan tâm nhiều hơn đến hoàn cảnh đất nước, đến mong ước về tương lai, nghề nghiệp của phụ nữ? Mặt khác, các phong trào yêu nước, phong trào văn hóa , xã hội thời ấy có là môi trường thuận lợi cho trưởng thành về nhân cách của nữ sinh?
  • Nhà trường sau 1945 và hiện nay có thể thừa kế gì từ nhà trường thời Pháp: tinh thần và phương pháp dạy và học, rèn luyện tư duy, nội dung chương trình, cách tổ chức.
  • Có thể nêu những từ khóa của nội dung nghiên cứu: giáo dục trung học, nữ sinh, giai đoạn 1920 – 1945, Pháp ngữ, di sản giáo dục, rèn luyện tư duy, giao thoa văn hóa.

3. Phương pháp tiếp cận

Đề án có tính chất liên ngành, nhưng những phương pháp lịch sử vẫn chiếm ưu thế. Chú trọng 3 hướng tiếp cận chính:

  • nghiên cứu và phân tích các tài liệu lưu trữ tại các trung tâm lưu trữ quốc gia số 2 TPHCM và số 4 ở Đà Lạt.
  • kế thừa kết quả khảo cứu các đề tài tương cận và/hoặc đi xa hơn; chú trọng văn học thời thuộc địa hoặc gần đây về đề tài giáo dục
  • phỏng vấn cựu nữ sinh, cựu giáo viên và sưu tầm các tài liệu, tiểu sử nhân vật của các gia đình.

4.  Kết quả mong đợi

Ngoài báo cáo khoa học về kết quả nghiên cứu và những phát hiện chính, những kết quả này sẽ được ứng dụng vào các hoạt động đào tạo sinh viên và giảng viên, trước mắt là ở khoa Pháp – ĐH Sư phạm TPHCM, sau đó có thể mở rộng đến các khoa Pháp khác:

Xem xét khả năng mở chương trình đào tạo có sử dụng tiếng Pháp hoặc ngoại ngữ khác tại VN nhằm mục đích rèn luyện năng lực tư duy và mở rộng tầm nhìn đa văn hóa cho người học (tham khảo mô hình đã thể nghiệm ở Mexique).

ĐH Hoa Sen và khoa Pháp ĐHSP tiếp tục nghiên cứu những mô hình sư phạm và khả năng ứng dụng vào hệ thống sư phạm của Việt Nam trong khuôn khổ hợp tác lâu dài.

Nâng cao tính hội nhập văn hóa trong giảng dạy tiếng Pháp cũng như các ngoại ngữ khác.

5. Kế hoạch nghiên cứu trong năm 1 ( 10/2009 – 10/2010)

  • Hội thảo về phương pháp nghiên cứu và triển khai đề án ở Đà Lạt (dự kiến tháng 10/2009)
  • Thu thập thông tin, dữ liệu các loại, đánh giá các tài liệu lưu trữ.
  • Phát hiện và xác định các nguồn tư liệu chưa công bố: cùng làm với Ban Tu thư của ĐH Hoa Sen.

Các hoạt động đã được thực hiện ( 1/ 2010 – 6/2010)

  • Sưu tầm tài liệu và tham khảo tài liệu tại Trung tâm lưu trữ quốc gia số 4 tại Đà Lạt.
  • Nhóm nghiên cứu đã tập hợp các hồi ký, kỷ yếu của cựu nữ sinh trường Đồng Khánh (Huế) và trường Áo Tím (Gia Long). Danh mục các tài liệu tham khảo được xây dựng và cập nhật, nhưng cho đến nay những tài liệu đã viết, xuất bản liên quan cụ thể đến giáo dục nữ sinh thời Pháp thuộc là không nhiều. Điều này cho thấy đề án nghiên cứu cần hướng đến các nguồn tài liệu khác như tìm hiểu qua nhân chứng, qua trung tâm lưu trữ.

Trong tháng 12 và tháng 3/ 2010, hai giảng viên Thái thị Ngọc Dư và Dominique Rolland đã đến Trung tâm lưu trữ quốc gia số 4 để khai thác tài liệu của Kho tư liệu Khâm sừ Trung kỳ. Đã tìm được một số tài liệu liên quan đến hệ thống giáo dục Pháp – Việt, trường Đồng Khánh, các kỳ thi, sách giáo khoa được sử dụng.

  • Phỏng vấn các cựu nữ sinh Đồng Khánh và Áo Tím đã học ở hai trường này trước 1945. Một số sinh viên cùng tham gia phỏng vấn với giảng viên. Công việc này sẽ được tiếp tục.
  • Lớp tập huấn về phương pháp nghiên cứu trong lãnh vực giáo dục trong hai ngày 8 và 9/3/2010 do TS. Dominique Rolland là giảng viên trường INALCO (Paris) phụ trách. Có 30 người tham dự là giảng viên và sinh viên Hoa Sen và vài trường đại học khác.