Thu, 09/22/2016 - 15:50 - 132 Views

Từ hội thảo “Báo cáo các kết quả nghiên cứu về Giới và Xã hội” lần thứ nhất được tổ chức vào tháng 8 năm 2014 đến nay, Trung tâm nghiên cứu Giới và Xã hội (GAS) - Trường Đại học Hoa Sen đã tổ chức được ba lần hội thảo trọn một ngày để các nhà nghiên cứu điểm lại những đề tài đã được thực hiện về  lịch sử, văn học, các vấn đề xã hội với quan điểm nữ quyền và bình đẳng giới. Vào ngày 18 tháng 8 năm 2016 vừa qua, hội thảo “Báo cáo các kết quả nghiên cứu về Giới và Xã hội” đã được tổ chức.

Ban tổ chức rất vui mừng vì ngày càng có nhiều bài tham luận từ các trường đại học và viện nghiên cứu tại TP. HCM và các tỉnh lân cận được gửi về Hội thảo. Từ các bài tham luận được gửi về, Ban tổ chức đã chọn ra các bài thuyết trình theo năm nhóm chủ đề như sau:

Hoi thao bao cao cac ket qua nghien cuu ve gioi va xa hoi

TS. Nguyễn Xuân Nghĩa trình bày tham luận

  • Chủ đề 1:  Giới, việc làm và di cư, gồm có các bài: “Sự thay đổi vai trò giới trong trong gia đình của người Raglai dưới tác động của di dân - Điển cứu tại xã Phước Trung, huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận” của Nguyễn Thành Phúc và TS. Ngô Thị Thu Trang (Khoa Địa lý, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn- TP.HCM); “Hội nhập xã hội của nữ di cư người Khmer ở Bình Dương” của ThS. Lê Anh Vũ (Bộ môn Phát triển cộng đồng, Khoa Công tác xã hội, Đại học Thủ Dầu Một, Tỉnh Bình Dương); “Tính tự lập của nữ giúp việc gia đình tại quận ven Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh” của TS. Ngô Thị Thu Trang, ThS. Châu Thị Thu Thủy (Khoa Địa lý, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn- TP.HCM); và ThS. Lê Thị Hạnh (Trung tâm nghiên cứu Giới và Xã hội (GAS) - Trường Đại học Hoa Sen). 
  • Chủ đề 2:  Văn học nữ quyền, gồm có các bài: “Việc giảng dạy và nghiên cứu văn học nữ quyền tại Khoa Văn học và Ngôn ngữ, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh” của TS. Nguyễn Thị Thanh Xuân; và “Vấn đề nữ quyền trên báo chí ở đô thị miền Nam giai đoạn 1954- 1975” của ThS. Hồ Khánh Vân (Khoa Văn học và Ngôn ngữ, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn- TP.HCM). 
  • Chủ đề 3: Giới, việc làm và quyền quyết định, gồm có các bài: “Cách quản lý và quyền kiểm soát chi tiêu trong gia đình tại thành phố Hồ Chí Minh” của ThS. Lê Thị Hạnh và “Việc ra quyết định các vấn đề của gia đình ở đồng bằng sông Cửu Long trong mối quan hệ giới” của TS. Trần Hạnh Minh Phương (Trường Đại học Thủ Dầu Một, Tỉnh Bình Dương). 
  • Chủ đề 4: Xã hội hóa về giới, gồm có các bài: “Xã hội hóa về giới ở tầng lớp thanh niên” của Nguyễn Xuân Nghĩa, Phan Thị Kim Yến, Tôn Nữ Hoàng Hồng và Võ Ngọc Quỳnh (Khoa Xã hội học - Công tác xã hội - Đông Nam Á học, trường Đại học Mở - TP.HCM); “Lãnh đạo nữ trong giáo dục đại học: Kinh nghiệm của nữ lãnh đạo cấp trung ở các trường đại học, cao đẳng ở Đồng bằng Sông Cửu Long” của TS. Đặng Thị Ngọc Lan (Trường Đại học Việt Đức, Tỉnh Bình Dương); “Tiếp cận lý thuyết “Trình diễn giới” trong nghiên cứu vấn đề giới” của Phù Khải Hùng (Viện Khoa học Xã hội vùng Nam bộ) và “Sự chuyển biến hình ảnh của phụ nữ trong các quảng cáo trên truyền hình” của ThS. Nguyễn Thị Hà (Phòng Nghiên cứu Văn hóa xã hội; Viện Nghiên cứu Phát triển -TP.HCM). 
  • Cuối cùng là Chủ đề 5: Giới và môi trường, gồm có các bài: “Giới và quản lý khu bảo tồn dựa vào cộng đồng” của ThS. Văn Ngọc Trúc Phương (Khoa Trắc địa và Bản đồ - Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. HCM) và “Vai trò của phụ nữ trong bảo vệ tài nguyên môi trường và phát triển bền vững tại khu vực ven biển Quảng Ngãi” của Trần Thị Thanh Sa (Khoa Địa lý, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn- TP.HCM).

 

  • TS. Ngô Thị Thu Trang trình bày tham luận
     

Bài tham luận “Sự thay đổi vai trò giới trong trong gia đình của người Raglai dưới tác động của di dân - Điển cứu tại xã Phước Trung, huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận” của Nguyễn Thành Phúc và TS. Ngô Thị Thu Trang đã mở rộng khai thác khía cạnh địa lí và dân tộc học nhằm  phân tích sâu hơn vai trò của giới dưới sự tác động của di cư lên một số  gia đình người Raglai. Phần lớn phụ nữ nơi đây mặc dù phải mang trách nhiệm nặng hơn do cùng lúc phải quán xuyến con cái lẫn chu toàn kinh tế khi nam giới di cư, nhưng họ được làm chủ việc ra quyết định liên quan đến các vấn đề của  gia đình. Minh chứng cho sự vươn lên của phụ nữ trong cuộc sống còn được đề cập trong các tham luận như: “Hội nhập xã hội của nữ di cư người Khmer ở Bình Dương” của ThS. Lê Anh Vũ về một số trường hợp nữ  người Khmer đã chủ động hội nhập công việc cũng như tạo dựng quan hệ xã hội tại Bình Dương; hay “Tính tự lập của nữ giúp việc gia đình tại quận ven Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh” của TS. Ngô Thị Thu Trang, ThS. Châu Thị Thu Thủy và ThS. Lê Thị Hạnh, bàn về ý thức tự lập trong quản lí công việc và giải quyết mâu thuẫn với chủ của những người nữ giúp việc nhà tại quận ven Bình Tân. Thông qua chủ đề này, TS. Thái Thị Ngọc Dư cũng cho rằng việc di cư sẽ làm cho phụ nữ tăng cường hơn vai trò của mình. Bà lưu ý vấn đề tiếp cận đối tượng nghiên cứu, đó là một việc gây không ít khó khăn đến hoạt động của nhà nghiên cứu và thường dẫn đến việc giới hạn số lượng đối tượng nghiên cứu.

Chủ đề văn học viết về phụ nữ và văn học nữ quyền tuy không xa lạ nhưng luôn là một vấn đề khơi dậy nhiều sự quan tâm đặc biệt ở khía cạnh giảng dạy và nghiên cứu. Bài tham luận của PGS. TS. Nguyễn Thị Thanh Xuân đã giới thiệu vấn đề phê bình văn học nữ quyền trong phạm vi hoạt động giảng dạy tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn và mở rộng ở nhiều đơn vị khác thông qua tham luận “Việc giảng dạy và nghiên cứu văn học nữ quyền tại Khoa Văn học và Ngôn ngữ  Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh”. Nhà nghiên cứu có nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trả lời câu hỏi “Tại sao phải có phê bình văn học nữ quyền”, đó là xuất phát từ ý thức cá nhân chúng ta trong quá trình phát triển và đổi mới văn học. Việc nắm rõ khái niệm cũng như quan niệm về văn học nữ quyền theo tiến trình lịch sử cũng là việc cần thiết khi tiến hành nghiên cứu, ngoài ra, việc tham khảo nguồn tư liệu nước ngoài chuyên nghiên cứu về các trường phái nữ quyền cũng vô cùng quan trọng. Các bài viết phê bình văn học nữ quyền được công bố trên báo chí đã  khơi gợi hướng nghiên cứu và sự quan tâm, đồng cảm đối với phong trào này. Đồng quan điểm với nghiên cứu trên là bài  tham luận “Vấn đề nữ quyền trên báo chí ở đô thị miền Nam giai đoạn 1954- 1975” của ThS. Hồ Khánh Vân khi đi sâu tìm hiểu về sự thay đổi nhận thức về giới trong  thời kì 1954 – 1975 ở đô thị miền Nam. Bài nghiên cứu một lần nữa khẳng định sự dịch chuyển tư tưởng mạnh mẽ về xã hội hóa ý thức nữ quyền trên phạm vi rộng lớn.

Mức độ bình đẳng trong mối quan hệ vợ chồng thường được thể hiện trong khuôn khổ vai trò ra quyết định trong  gia đình. Ở bài nghiên cứu “Việc ra quyết định các vấn đề của gia đình ở đồng bằng sông Cửu Long trong mối quan hệ giới” của TS. Trần Hạnh Minh Phương nêu được các trường hợp điển hình về việc phân chia vai trò của người vợ và chồng ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long, cụ thể đã có bước tiến mới khi có sự bàn bạc và tôn trọng lẫn nhau ở tất cả các khía cạnh  trong cuộc sống. Việc phân chia dựa vào tính chất công việc cũng như yếu tố sức khỏe hay học vấn. Nhìn chung, khác với kết luận của một số nghiên cứu trước đây yếu tố quyền lực đã dần được khắc phục, việc quyết định phụ thuộc vào khả năng thực hiện công việc chứ không còn bị áp đặt theo khuôn khổ giới.

Ban tổ chức chụp hình lưu niệm với các diễn giả, khách mời tham dự

Vấn đề nhận thức về giới từ thời xưa đến nay luôn bị chi phối bởi môi trường xã hội, đã có nhiều đề tài nghiên cứu đề cập luận điểm trên, điển hình tại buổi hội thảo này là bài tham luận của TS. Nguyễn Xuân Nghĩa về “Xã hội hóa về giới ở tầng lớp thanh niên”, đối tượng bị tác động là thanh niên được mô tả và đối chiếu theo quá trình xã hội hóa trong những năm gần đây. Ngoài gia đình và xã hội thì truyền thông đại chúng ngày càng gia tăng và đóng vai trò quan trọng trong việc định hình suy nghĩ về giới, định kiến giới và kì thị giới. Nhìn chung khuôn mẫu giới xuyên suốt ở giai đoạn từ trẻ em thành người lớn được chuyển dịch theo cấu trúc xã hội và ý thức tiếp nhận của cá nhân trước sự biến đổi này. Bài nghiên cứu “ Lãnh đạo nữ trong giáo dục đại học: Kinh nghiệm của nữ lãnh đạo cấp trung ở các trường đại học, cao đẳng ở Đồng bằng Sông Cửu Long” cũng thuộc chủ đề xã hội hóa về giới khi nói đến sự bất bình đẳng đang diễn ra tại các trường đại học, cao đẳng khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu đặc biệt xoay quanh phân tích bản chất kinh nghiệm cũng như những thách thức trong quá trình thăng tiến của phụ nữ ở vị trí lãnh đạo.

Bài tham luận “Giới và quản lý khu bảo tồn dựa vào cộng đồng” của ThS. Văn Ngọc Trúc Phương đã nêu bật được mối quan hệ mật thiết giữa việc bảo tồn chủng loài và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương, gắn liền với nhu cầu thực tiễn của con người và mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Nghiên cứu tập trung phân tích vai trò của việc lồng ghép giới trong việc quản lý khu bảo tồn cùng những khó khăn, thách thức trong việc phát triển mô hình này. Nhìn chung, kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ tham gia của nữ giới trong công tác bảo tồn còn ít hơn so với nam giới vì lí do tính chất công việc, định kiến về giới trong tuyển dụng cũng như vấn đề phát triển cộng đồng hiện nay. Và còn nhiều bài tham luận khác đề cập đến thực trạng nhận thức giới cũng như các tác động đến bối cảnh kinh tế, văn hóa, xã hội.

Hội thảo đã mở ra một bức tranh khởi sắc về việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến bình đẳng giới, rõ ràng là nhiều người trong xã hội hiện nay đang ngày càng có ý thức tốt hơn về bình đẳng giới. TS. Thái Thị Ngọc Dư thật sự phấn khởi vì hội thảo năm nay thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và giảng viên đến từ nhiều cơ quan và trường đại học khác nhau ở TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận. TS. Ngọc Dư hy vọng các diễn giả có thể căn cứ vào những góp ý của người tham dự mà tiếp tục nghiên cứu cũng như mở rộng hơn nữa đề tài đã được trình bày.

Trong tình hình hiện nay, việc nghiên cứu khoa học tại Việt Nam còn hạn chế so với các quốc gia phát triển khác, cho nên việc tiếp tục phát triển đề tài nghiên cứu là một việc làm cần thiết. Một số bài tham luận của Hội thảo “Báo cáo kết quả nghiên cứu Giới và xã hội” kỳ này sẽ được tuyển chọn để đưa vào “Tuyển tập Giới và xã hội số 4” sẽ xuất bản vào năm 2017. Thêm vào đó, những nhà nghiên cứu nào có mối quan tâm về vấn đề giới có thể viết bài gửi về cho Trung tâm GAS để đăng trên trang mạng của Trung tâm. Trung tâm hy vọng sẽ nhận được nhiều ý kiến đóng góp về hoạt động hội thảo kỳ này từ quý vị tham dự viên nhằm nâng cao chất lượng cho các hội thảo sắp tới.

Nguyễn Hoàng Ánh Linh