Mon, 11/14/2011 - 09:30 - 967 Views

Thái Thị Ngọc Dư

Bối cảnh ra đời của trung tâm nghiên cứu GIỚI VÀ XÃ HỘI tại trường Đại học Hoa Sen

Trong chiến lược phát triển nghiên cứu khoa học để hỗ trợ công tác giảng dạy, trường Đại học Hoa Sen đã xác định các lãnh vực nghiên cứu trọng tâm là giáo dục đại học, giới và phát triển, môi trường và phát triển bền vững.

Giới và phát triển là một khái niệm rất rộng bao gồm nhiều lãnh vực nghiên cứu về các mối quan hệ xã hội của nữ giới và nam giới trong qua thời gian và không gian, từ phạm vi gia đình, cộng đồng và rộng hơn là các vùng, miền, các quốc gia. Các lãnh vực nghiên cứu giới khá đa dạng và mang tính liên ngành. Cương lĩnh hành động của Hội nghị thế giới về Phụ nữ do Liên Hiệp quốc tổ chức tại Bắc Kinh năm 1995 đã đề ra 12 lãnh vực ưu tiên, và đến nay những nội dung ấy vẫn còn ý nghĩa đối với sự thăng tiến của phụ nữ và sự nghiệp bình đẳng giới trong thế kỷ 21. 12 lãnh vực ưu tiên ấy đều liên quan đến những vấn đề xã hội có tác động đến phụ nữ và bình đẳng giới mà tiêu biểu là các vấn đề nghèo đói, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, việc làm, nông thôn, bạo lực và chiến tranh, quyền quyết định, môi trường, trẻ em gái…

Song song với những hoạt động của các tổ chức nâng cao năng lực của phụ nữ, thúc đẩy bình đẳng giới, các trường đại học và cơ quan nghiên cứu cần tham gia nghiên cứu và đào tạo về giới nhằm phát hiện ra những điều chưa biết hết về giới trong di sản lịch sử nước nhà, hoặc đem lại những những lời đáp cho vô số những câu hỏi còn bỏ ngỏ về vị trí, vai trò, bản sắc (với số nhiều và có tính đến chuyển biến trong lịch sử) của phụ nữ, về tính chất của các mối quan hệ giới trong các nền văn hóa khác nhau, ở các thời kỳ khác nhau. Những hiểu biết thu thập được qua lăng kính giới sẽ giúp chúng ta nhìn nhận thực tại một cách toàn diện hơn, góp phần làm cơ sở khoa học cho công cuộc tạo dựng một xã hội công bằng và phát triển bền vững.

Trung tâm nghiên cứu GIỚI VÀ XÃ HỘI (gọi tắt là G.A.S) được thành lập tại trường Đại học Hoa Sen có tham vọng góp thêm tiếng nói vào những lãnh vực nghiên cứu nêu trên. Mong rằng Giới và Xã hội sẽ là một diễn đàn thu hút sự quan tâm trước hết của giảng viên và sinh viên Hoa Sen và khơi dậy những hoạt động nghiên cứu trong lãnh vực giới và rộng ra là lãnh vực phát triển xã hội. Giới và Xã hội còn có mục đích tham gia vào các mạng lưới nghiên cứu quốc tế, xây dựng những nhóm nghiên cứu xuyên quốc gia về những chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm để cùng nhau trao đổi hiểu biết và kinh nghiệm để rồi tiếp tục nghiên cứu sâu hơn những khía cạnh còn nhiều ẩn số.

Những trọng tâm nghiên cứu

Lịch sử nghiên cứu lãnh vực giới cho thấy khởi đầu là những nghiên cứu về tình trạng thiệt thòi của phụ nữ trong một xã hội được tổ chức theo mô hình nam giới thống trị mà chúng ta thường gọi là xã hội phụ quyền. Từ cuối thập niên 1970 những nghiên cứu về mối quan hệ xã hội giữa nam giới và nữ giới, gọi tắt là “giới”, chú trọng nhiều hơn đến việc phân tích các mối quan hệ này nhằm tiến đến thay đổi chúng theo chiều hướng công bằng hơn, bình đẳng hơn. Điều này đem lại lợi ích không chỉ cho phụ nữ mà cho cả nam giới, nghĩa là cho sự phát triển công bằng và bền vững của toàn xã hội. Tuy nhiên, vì tình trạng của phụ nữ vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ nên chúng ta sẽ không ngạc nhiên khi những nghiên cứu về giới hiện nay vẫn còn thiên về nghiên cứu phụ nữ trước khi phân tích các mối quan hệ giới.

Trong giai đoạn đầu xây dựng, Trung tâm Nghiên cứu Giới và Xã hội xác định ba trọng tâm nghiên cứu sau:

    1. Phụ nữ, giới và lịch sử

Các nhà nghiên cứu về phụ nữ và về giới đều xác nhận có một khoảng trống rất lớn trong lịch sử, đó là phụ nữ như một tầng lớp xã hội quan trọng chiếm một nửa dân số hầu như vắng bóng trong những tài liệu lịch sử. Trong các cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc, thỉnh thoảng nổi lên một vài gương mặt nữ anh hùng dám hy sinh vì đại nghĩa, hoặc lịch sử cận hiện đại có đề cập đến những gương mặt nữ tiêu biểu trên chính trường, trong khoa học. Nhưng nhiều tầng lớp phụ nữ qua các thời đại đã sinh sống như thế nào, họ đã cống hiến gì cho xã hội, họ đã chịu thiệt thòi như thế nào trong các xã hội do nam giới thống trị, những trải nghiệm của họ đã để lại những bài học gì cho hậu thế, họ đã đạt được những tiến bộ gì qua thời gian và do đâu mà có, còn nhiều điều chưa được biết đến, và những hạn chế này làm giảm bớt sự phong phú của lịch sử của các quốc gia, dân tộc. Mặt khác, trong lịch sử tư tưởng của các dân tộc và các nền văn hóa, những nhà tư tưởng, trí thức của các thời đại đã nói gì về các mối quan hệ xã hội giữa nam giới và nữ giới, đã suy nghĩ gì về địa vị, vai trò, năng lực của nữ giới, đã có những tư tưởng tiên phong nào về bình đẳng nam – nữ. Đi tìm những cội nguồn lịch sử này cũng là một hướng nghiên cứu góp phần làm rõ thêm những đặc thù dân tộc trong lãnh vực bình đẳng giới, để thấy bình đẳng và bất bình đẳng giới đã có những nguồn gốc nào trong chính văn hóa dân tộc.

    2. Phụ nữ, giới và giáo dục

Một sự thật hiển nhiên không ai phủ nhận được là học vấn là chìa khóa mở mang trí tuệ, và những hiểu biết mới giúp con nguời nâng cao nhận thức về giá trị của bản thân cũng như về những giá trị mà nhân loại luôn hướng đến như tự do, bình đẳng, hòa bình. Học vấn còn là nền tảng giúp cho người lao động đạt đến những kỹ năng và tri thức cần thiết để xây dựng cuộc sống dựa vào trình độ chuyên môn nghiệp vụ của mình. Thế nhưng, do quá trình phát triển bất bình đẳng, do những định kiến của xã hội ngăn cản sự tiến bộ của phụ nữ, vẫn còn nhiều phụ nữ mù chữ hoặc có trình độ học vấn quá thấp, tình trạng này khá phổ biến ở những nước đang phát triển. Bất bình đẳng về học vấn giữa nam giới và nữ giới dẫn đến bất bình đẳng về việc làm, thu nhập và địa vị xã hội. Chính vì vậy, phần lớn những người đề xướng phong trào nữ quyền trong thời cận hiện đại đều ưu tiên phát triển những hoạt động dạy chữ, dạy nghề cho phụ nữ.

Nghiên cứu ảnh hưởng của giáo dục đối với sự hình thành những nữ trí thức có đầy đủ nhận thức về các quyền bình đẳng của nữ giới trong gia đình và trong xã hội, có ý thức và trách nhiệm công dân ở tầm quốc gia và toàn cầu là một hướng mà nhóm Giới và Xã hội chú trọng.

    3. Phụ nữ, giới và vấn đề bạo lực

Bạo lực trên cơ sở giới ngày càng được giới nghiên cứu và các nhà hoạt động xã hội quan tâm. Bên cạnh bạo hành trong gia đình mà tuyệt đại đa số nạn nhân là phụ nữ và trẻ em, họ còn là nạn nhân của một hình thức bạo lực mang tầm xã hội, đó là những cuộc xung đột vũ trang tiếc thay vẫn còn diễn ra tại nhiều nơi trên thế giới. Phong trào phụ nữ đã đề ra khẩu hiệu “Bình đẳng, hòa bình, phát triển” tại hội nghị thế giới về phụ nữ năm 1985 ở Nairobi đã nói lên lòng mong mỏi thiết tha của phụ nữ về một thế giới hòa bình, không có vũ khí, giết chóc.

Trong chiến tranh, nam giới tham gia chiến đấu, trực tiếp đối diện với chết chóc, thương tật, gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống hậu chiến. Nam giới đã hy sinh mất mát rất nhiều trong các cuộc chiến tranh. Nhưng chiến tranh còn có gương mặt phụ nữ và trẻ em. Trong chiến tranh, phụ nữ cũng tham gia chiến đấu, đồng thời phải bảo đảm hậu phương, gánh vác mưu sinh cho gia đình, họ cũng bị chết chóc, thương tật đe dọa. Trong các cuộc chiến tranh, phụ nữ bị biến thành công cụ do bạo lực của nam giới và phải chịu nhiều đau khổ vì những xúc phạm thô bạo đến nhân phẩm phụ nữ. Những đau khổ, trải nghiệm của phụ nữ trong và sau chiến tranh ít được biết đến, do đó mối quan tâm của xã hội đối với những đóng góp, hy sinh của phụ nữ có phần không tương xứng.

Trung tâm nghiên cứu Giới và Xã hội thực hiện đề tài nghiên cứu “Phụ nữ và chiến tranh” với mục đích kịp thời thu thập những tư liệu, gặp gỡ nhân chứng đã trải qua hai cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc của Việt Nam để viết lại một phần lịch sử phụ nữ trong thời hiện đại. Một mục tiêu khác là tiến đến xây dựng mạng lưới xuyên quốc gia nghiên cứu về đề tài phụ nữ và chiến tranh nhằm trao đổi những kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu trong lãnh vực này.

Với bất kỳ trọng tâm nghiên cứu nào, phương pháp tiếp cận đều có tính chất liên ngành và đều đặt mục tiêu hướng đến bình đẳng giới. Những tìm tòi, phân tích ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa đến tình trạng của phụ nữ và đến mối quan hệ giới đều được chú trọng, bởi vì các mô hình văn hóa thường có sức tồn tại bền bỉ và nếu vì mục tiêu bình đẳng giới mà phải thay đổi những kiểu mẫu văn hóa phân biệt đối xử đối với phụ nữ (Điều 5 Công ước CEDAW) thì đó là những thay đổi cần thiết vì sự tiến bộ và thịnh vượng lâu bền của xã hội.

Thành viên của Trung tâm nghiên cứu Giới và Xã hội

  1. Thái thị Ngọc Dư, tiến sĩ Địa lý nhân văn, du.thaithingoc@hoasen.edu.vn - ĐT: 0918230714
  2. Lê thị Hạnh, thạc sĩ Giới và phát triển, hanh.lethi@hoasen.edu.vn
  3. Nguyễn thị Nhận, thạc sĩ Giáo dục học, nguyenthinhan1212@yahoo.com.vn
  4. Bùi Trân Phượng, tiến sĩ Sử học, phuong.buitran@hoasen.edu.vn
  5. Lê Hoàng Anh Thư, thạc sĩ xã hội học, thu.lehoanganh@hoasen.edu.vn

Với sự cộng tác của một số giảng viên và sinh viên Hoa Sen.
Địa chỉ: Số 8 Nguyễn Văn Tráng, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 1900.1278  -  Số nội bộ: 11.280  -  Fax: +84 8 39257851
Website: http://gas.hoasen.edu.vn